از «بقایای شاهزاده خانم صفوی» چه می دانید؟


به گزارش ایسنا، منابع و کتب تاریخی، روند شکل‌گیری و گسترش چنین تهرانی را عمدتاً به دوران قاجاریه نسبت می‌دهند، اما به نظر می‌رسد نخستین چنین تهرانی به دوران صفویه بازمی‌گردد. تهران در آن زمان روستایی کوچک در شمال ری بود و از زمان شاه طهماسب صفوی شروع به شهر شدن کرد.

شاه طهسب صفوی برای زیارت بسیار به ری سفر کرد و به دلیل سفرهای فراوانی که به تهران داشت دور آن حصار و برج و بارو ساخت. با ساخت حصار، تهران به شهری کوچک و امن در آن زمان تبدیل شد. در آن زمان خواهر شاه طهماسب در اطراف «چال میدان» مدرسه، حمام و استراحتگاه ساخت که اکثریت تهرانی‌ها در این منطقه زندگی می‌کردند و از آن زمان در منطقه چال میدان گردنه‌ای ساخته شد که برای بسیاری سال ها توسط یک تهرانی اصیل «پاساژ بانو» نامیده می شد. مدرسه، حمام و تکه منطقه نیز به همین نام معروف بوده است.

در منابع تاریخی از تکیه خانم، معماری، مراسم و آیین‌هایی که در آن برگزار می‌شده، اطلاعات زیادی در دست نیست و در منابع تاریخی متعددی به وجود این تکیه در زمان ساخت حصار تهران اشاره شده است. . گفته می شود این تکیه در اطراف بازار نایب السلطنه در خیابان پانزده خرداد فعلی قرار داشت.

در کتاب «تاریخ تهران» نوشته خجت حسینی بلاگی نیز آمده است: «نخستین بنایی که پس از اتمام ساخت تپه شاه طهماسب در تهران ایجاد شد تکای، مدرسه و حمام زنانه است که بر اساس آن بنا شده است. به دستور خواهر شاه طهماسب. از این آثار تنها تکیه و حمام باقی مانده بود اما مدرسه دخترانه در حمله افغان ها به تهران ویران شد. صاحب دیوان بعدها حسینی را به جای آن بنا کرد که اکنون مدرسه‌ای در همین مکان به فرهنگ معروف است. کمک های مالی مربوط به این تکای شامل سه باب مغازه، یک مسجد، یک راهرو و حمام زنانه و یک تکای 300 متری در قطعه نهم اولاجان است.

منابع تاریخی متأخر می گویند: همام خانم بعدها ویران شد و امروزه حمام قبله در چهارراه سیروس به همام خانم معروف است.

احمد مسجدجامی یکی از اعضای سابق شورای شهر در یکی از سفرهایش به تهران درباره تقی خانم گفت: از زمان صفویه کارکرد تکیه در ایران تغییر کرده و به محل عزاداری اهل بیت تبدیل شده است. -خانوم. -بیت (ع) مخصوصاً در ماه محرم. پیش از آن تکایا محل برگزاری مراسم و عبادت صوفیان بود. بر اساس آنچه در منابع آمده است، قدیمی ترین آنها در تهران «چنین خانم» یا «چنین خانم» نام داشته است.

اطلاعات زیادی در مورد این وابستگی وجود ندارد. اینکه چرا خواهر شاه ستونی برای تهران ساخته است اما مسجدی ساخته نیست جای بحث فراوانی دارد و اینکه در فرهنگ و حکومت ایلخانی ایران در آن زمان، یک زن وظیفه تامین چنین مرکزی را برعهده داشت نیز جای تامل دارد. در هر صورت اولین ذکر تهران در منابع تاریخی را می توان به دوره صفویه نسبت داد.