پاسخ رهبر انقلاب به 10 سوال کلیدی درباره برجام


به گزارش مهر، در ۲۳ جولای ۲۰۱۵، برنامه اقدام مشترک جامع موسوم به برجام به امضای ایران، اعضای شورای امنیت سازمان ملل و آلمان رسید.

در این توافقنامه بین المللی مقرر شد در ازای اعمال محدودیت های گسترده بر برنامه صلح آمیز هسته ای کشورمان، تمامی تحریم های غیرقانونی کشورهای غربی به رهبری آمریکا لغو شود.

اما سرانجام چند ماه پس از روی کار آمدن دونالد ترامپ، وی به طور یکجانبه استعفا داد.

برجام که تقریباً به اندازه دولت مصدق دوام آورد، بار دیگر نشان داد که اعتماد به غرب (به ویژه آمریکا) و اعتماد به وعده‌های آنها چقدر می‌تواند مخرب باشد.

در این گزارش به مناسبت هفتمین سالگرد امضای برجام، قصد داریم با بیانات و بینش هایی که توسط رهبر انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای (مدظله العالی) تصریح و تاکید شده است، به برخی از سوالات مهم در مورد برجام پاسخ دهیم. سالهای اخیر.

1- آیا دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران فقط باید معطوف به حل مشکل هسته ای باشد؟

دیپلماسی نباید به موضوع هسته ای وابسته باشد. یعنی دیپلماسی کشور نباید به موضوع هسته ای مربوط شود. نه، موضوع هسته ای یک بحث جداگانه است که باید به نحوی که مناسب و شایسته کشور است حل شود، اما دایره دیپلماسی بسیار گسترده تر است. در موضوع هسته ای، آمریکایی ها رک و پوست کنده از حد فراتر رفتند. واقعاً از مرز استکبار عبور کرده‌اند، جلوی همه از برجام خارج شدند، حالا جوری حرف می‌زنند که انگار ایران از برجام خارج شده، بدهی طلب می‌کنند، انگار ما تعهداتمان را زیر پا گذاشته‌ایم! ایران برای مدت طولانی هیچ اقدامی در برابر این اقدام آمریکا انجام نداد. پس از مدتی با اطلاعیه ای، با توجه، برخی تعهدات کنار گذاشته شد. برخی، نه همه. به قولشان عمل نکردند (سخنرانی در اولین جلسه رئیس جمهور و اعضای هیئت دولت سیزدهم 14/06/14)

2- آیا اروپایی ها در زیر پا گذاشتن عهد آمریکا همدست هستند؟

اروپایی ها در عهدشکنی و بداخلاقی به خوبی آمریکا هستند. آنها مثل آمریکا هستند، اما در جایگاهی که با زبان بازی می کنند و حرف می زنند، بدهکارند. آنها همیشه وام دهنده هستند. به نظر می رسد این ما بودیم که مدت ها مذاکرات را مسخره کردیم، تعهداتمان را زیر پا گذاشتیم و کاری نکردیم. همین کار را کردند. (سخنرانی در اولین جلسه رئیس جمهور و اعضای هیئت دولت سیزدهم 14/06/14)

اروپا بر اساس برجام یازده تعهد به ایران داد و به هیچ یک از آن تعهدات عمل نکرد. یعنی وزیر امور خارجه ما در این مورد صحبت می کند. یک وزیر خارجه خوب معمولا ملاحظات دیپلماتیک دارد. (گزیده ای از بیانات جلسه جمعه ائمه جماعات سراسر کشور در تاریخ 1398/04/25)

تکلیف اروپایی ها در صورت برجام چه بود؟ یک طرف، آمریکا، باقی ماند. تکلیف طرف های دیگر چه بود؟ این وظیفه اروپایی ها بود که در مقابل آمریکا بایستند و بگویند ما به تعهدات خود پایبند هستیم. تعهد آنها این بود که تحریم ها را به طور کلی لغو کنند. آنها باید محکم بایستند. [امّا] به بهانه های مختلف دست از تلاش برنداشتند. علاوه بر اینکه با آمریکا مخالفت نمی کنند، خودشان عملاً از برجام خارج شدند، البته مدام تاکید می کردیم که «از برجام خارج نمی شوند». یعنی حتی تحریم های جدیدی علیه ایران ایجاد کردند. این رفتار اروپایی هاست. از اینها چه انتظاری می توان داشت؟ (سخنرانی در دیدار زائران و اهالی حرم رضوی در تاریخ 1397/01/01)

3. آیا تفاوتی بین خواسته های برجام از دولت های بایدن و ترامپ وجود دارد؟

دولت فعلی آمریکا هیچ تفاوتی با دولت قبلی ندارد. یعنی همان چیزی که در زمینه مسائل هسته ای از ایران می خواهند، این همان چیزی است که ترامپ خواسته است، آن چیزی است که مقامات عالی دولت گفته اند، این غیرممکن است، غیرمعقول است و غیره. . امروز هم همین را می خواهند. مهم نبود. او به یک زبان صحبت می کرد، آنها به زبان دیگری صحبت می کردند. شما باید به این توجه کنید. (سخنرانی در اولین جلسه رئیس جمهور و اعضای هیئت دولت سیزدهم 14/06/14)

4- چرا مذاکرات اخیر برای احیای برجام بی نتیجه است؟

آمریکایی ها در موضع سرسختانه خود ایستادند و حتی یک قدم هم به جلو برنداشتند. روی کاغذ یا در وعده می گویند بله تحریم ها را برمی داریم. [امّا] نگرفتند و نمی گیرند; شرط بندی می کنند؛ می گویند اگر می خواهید تحریم ها برداشته شود، الان باید این پیشنهاد را در این توافقنامه بگنجانید، یعنی بعداً باید در مورد این مسائل با شما صحبت کنیم و موافقت کنیم. اگر این پیشنهاد را لحاظ نکنید، اکنون با یکدیگر توافقی نخواهیم داشت. این پیشنهاد چیست؟ این پیشنهاد بهانه ای برای مداخلات بعدی است. در مورد خود برجام، در مورد تمدید برجام، در مورد مسائل مختلف، در مورد موشک، در مورد منطقه و اگر بعداً بگویید نه، من در این مورد بحث نمی کنم یا مثلاً سیاست کشور این اجازه را نمی دهد. یا مجلس اجازه نمی دهد، می گویند، شما تخلف کردید، پس هیچ، توافقی نیست!

آنها یک بار قراردادها را زیر پا گذاشتند و کاملا مجانی نقض کردند و حالا هم [به آنها] می گویند باید قول بدهی، ضمانت بدهی که تخلف نکنی، می گویند «نه»، ما ضمانت نمی کنیم. این اکنون آشکارا به دوستان و دیپلمات های ما گفته می شود که ما تضمین نمی کنیم که تخلف نخواهیم کرد. ما نمی توانیم چنین تضمینی بدهیم. (سخنرانی آخرین دیدار رئیس جمهور با هیئت دولت دوازدهم در تاریخ 05/06/1300

5- ایران پس از خروج آمریکا از برجام چگونه رفتار کرد؟

جمهوری اسلامی از دیرباز بر اساس آموزه های اسلام مبنی بر وفای به تعهدات، به هر آنچه که برعهده داشته عمل کرده است. بعد چون دید آنها (اروپایی ها) چنین رفتار می کنند، آن که بیرون رفت، بقیه هم با او همراهی کردند، «فانبد علیهام علی سوا»; این هم قرآن است. [می‌گوید] خب بذارش در عین حال دولت محترم ما نگذاشت. [بلکه] آنها به تدریج برخی از تعهدات را که قابل لغو بود انجام ندادند. در صورت انجام وظایف خود نیز می توانند لغو شوند. (سخنرانی در جلسه اعضای مجلس خبرگان رهبری در تاریخ 1399/04/12)

6- ایران در مذاکرات چه سیاستی را باید دنبال کند؟

سیاست کشور در رابطه با تعامل با طرف های برجام و در رابطه با خود برجام به صراحت بیان شده است. این سیاست نباید نقض شود. این سیاستی است که اعلام شد، این هم شد. یعنی این سیاست یک سیاست انحصاری در بین سیاستمداران نیست. [های دیگر]; نه، این سیاستی است که برای همه اتفاق افتاده است. این سیاست این است که آمریکایی ها باید همه تحریم ها را لغو کنند، بعد بررسی می کنیم. اگر به معنای لغوی لغو شد، به تعهدات خود برمی گردیم، یعنی بدون اشکال به تعهدات برمی گردیم; این یک سیاست قطعی است. وعده آمریکایی ها [هم] ما این را معتبر نمی دانیم. بیهوده است که بگوییم آن را می گیریم و روی کاغذ می آوریم. اقدام لازم است؛ آنها باید در واقع تحریم ها را لغو کنند، ما باید بررسی کنیم و مطمئن شویم که تحریم ها برداشته شده است، سپس به تعهدات خود عمل می کنیم. (سخنرانی سال نو خطاب به مردم ایران در تاریخ 01/01/1400)

7- آیا رهبر انقلاب مسئول برجام هستند؟

یکی از دوستان گفت که تصویب برجام را به مدیریت نسبت دادند. خب آره ولی تو که چشم داری انشالله عقل داری همه چی رو میفهمی! به نامه ای که نوشتم نگاه کنید، ببینید تایید چه شکلی است. شرایط ذکر شده است که در این صورت است [توافق] تایید شده است. البته اگر این شرایط و ویژگی ها اجرا نشد، این وظیفه رهبری نیست که وسط بایستد و بگوید برجام اجرا نشود. [البتّه] این خود مقوله ای از مسئولیت مدیریت در چنین شرایط اجرایی است.

نظر ما این است که در حوزه های اجرایی، رهبری وارد میدان نشوند و تکلیف را انجام دهند یا در کار دخالت کنند، مگر در مواردی که این امر به حرکت عمومی انقلاب مرتبط باشد. چرا آنجا، ما وارد می شویم، اما در موارد دیگر نه. بنابراین، نه، من واقعاً به برجام از نظر نحوه اجرا و تحقق آن اعتقادی نداشتم و بارها در این مورد با مسئولان این کار – جناب آقای رئیس جمهور، وزیر محترم امور خارجه، صحبت کرده ایم. موارد، موارد دیگر، و موارد زیادی را به آنها یادآوری کردیم. (سخنرانی در جلسه گروهی دانشجویان در تاریخ 1398/01/03)

از روز اول بارها گفتم به آمریکا اعتماد نکنید! این را هم در جلسات خصوصی و هم در جلسات عمومی گفته ام. من بیشتر در جلسات خصوصی در این مورد صحبت کردم. گفتم باور نکن. اگر می خواهید قرارداد ببندید، ضمانت های لازم را بدهید، سپس صحبت کنید، سپس قرارداد ببندید، سپس امضا کنید. به حرفشون اعتماد نکن یکی از مواردی که در آن زمان به طور خاص بیان کردم این بود که گفتم ما این قرارداد را با این شرایط قبول می کنیم، چند شرط داشت، یکی از شروط این بود که گفتیم رئیس جمهور وقت آمریکا هم باید بنویسد. نشانه ای از لغو تحریم ها یکی از شروط ما بود، یکی از شرایط من بود. خب مسئولان محترم زحمت کشیدند، تلاش کردند، عرق ریختند، [ولی] ما نتوانستیم و موفق نشدیم، اما نتیجه این است که می بینید: دو سال گذشت، دو سال و نیم، همه تعهدات را انجام دادیم، این شخص بیرون می آید و می گوید من موافق نیستم و من. من می روم، و این کار و آن را انجام می دهم. (درخواست در دانشگاه فرهنگیان 1398/02/19)

ما به مسئولانی که برجام را دنبال کردند اعتماد کردیم و الان هم همین کار را می کنیم. [است]ما آنها را خودی، علاقه مند و مؤمن می دانیم. اما در مورد برجام، در بسیاری از موارد – به دلیل اعتماد به حرف طرف مقابل، طرف مذاکره – یک نکته را نادیده گرفتیم، به چیزی توجه نکردیم، خلأ بود. دشمن هم اکنون از همین حفره سوء استفاده می کند. (سخنرانی در جلسه مسئولان نظام در تاریخ 1395/03/22)

8- آیا می توان به اروپا به عنوان یک شریک قابل اعتماد نگاه کرد؟

قبلا هم گفته ام و الان هم می گویم که روابط با اروپا باید ادامه پیدا کند. البته اروپا از نظر شکل یکسان نیست، جاهای مختلفش فرق می کند، یک چیز مشترک دارند، یک چیز مشترک ندارند، متفاوت هستند، روش ها متفاوت است. به هر حال باید ارتباط مستمر با کشورهای اروپایی – کشورهای اروپایی نه جامعه اروپایی – با کشورهای اروپایی وجود داشته باشد، اما از آنها انتظار نداشته باشید. از اروپا برو بیرون اروپا جایی نیست که بتوانیم برای مسائل مختلف خود از جمله برنامه جامع اقدام مشترک، مسائل اقتصادی و مواردی از این دست به آنها تکیه کنیم. نه، آنها کاری انجام نخواهند داد. از دست دادن ایمان [بکنید]. این قطع امید به معنای قطع روابط نیست، به معنای قطع مذاکرات نیست. یعنی ما تصمیم خودمان را متفاوت می گیریم، معنایش همین است و با شک و تردید به وعده های آنها نگاه می کنیم. نسبت به هر چیزی که قول می دهند شک داشته باشید. (سخنرانی در دیدار رئیس جمهور با اعضای هیئت دولت در تاریخ 1398/07/06)

9. آیا مشکل آمریکا با ایران فقط مربوط به برنامه هسته ای است؟

عمق دشمنی آمریکا با ایران و جمهوری اسلامی. دشمنی یک دشمنی عمیق است نه یک دشمنی ظاهری. اپوزیسیون بر اساس سوالی مثل مسئله اتمی نیست، همه فهمیدند که; بحث فراتر از این است. بحث این است که با نظامی که در این منطقه حساس سر بلند کرده، قد بلند کرده، بزرگ شده، با جنایات آمریکا مخالف است، به آمریکا توجهی ندارد، روحیه مقاومت را در منطقه توسعه داده و پرچم اسلام را در خود دارد، مخالفند. دست، آنها موافق نیستند. آنها به شدت مخالف هستند. مشکل آنها این است که این نظام اسلامی و جمهوری اسلامی نباید وجود داشته باشد. نه فقط این سیستم [بلکه] کسانی که از این نظام حمایت می کنند، یعنی مردم ایران، مورد نفرت سران دولت های آمریکا هستند. (سخنرانی در جلسه مسئولان نظام در تاریخ 1398/03/02)

10- بالاخره میتونیم با آمریکا کنار بیایم؟

در اینجا این توهم وجود دارد که «ما می توانیم با آمریکا کنار بیاییم. بیایید با آمریکا کنار بیاییم و مشکلات را حل کنیم!» خب، این تصور اشتباه است. ما نمی‌توانیم به توهم تکیه کنیم، باید به واقعیت‌ها تکیه کنیم. مورد محبت و محافظت نظامی مثل آمریکا قرار بگیری؛ غیرممکن است ثانیاً رفتارشان؛ از پنجاه سال پیش، شصت سال پیش، از 28 مرداد، پس از آن در زمان رژیم تاگوت، پس از آن از اول انقلاب تا امروز روزها، نگاه کنید و ببینید که آمریکا با ما چه رفتاری داشت. در زمان رژیم طاغوت، آمریکا به رژیم پهلوی به عنوان ثروت نگاه می کرد، در عین حال، حملاتی که آمریکا در همان دوران به ایران زد، ضربه های عملی و مؤثری است که خوب است. آشنا به تاریخ و زندگی آن عصر، این را کاملاً درک و تشخیص دهید (سخنرانی در جلسه مسئولان نظام در تاریخ 1392/8/12)